Neos Green Diamond
Xanh lá ở tép màu không phải một sắc tố riêng: nó là sắc tố xanh dương cộng sắc tố vàng trên cùng một con. Chính vì là màu ghép nên đây là dòng phổ thông khó giữ màu nhất — hãy mua với kỳ vọng một dải màu từ olive tới ngọc bích, không phải một hồ đồng màu.
Một hồ một màu. Đó là toàn bộ bí quyết giữ đàn tép màu đẹp qua nhiều năm.
Xanh lá là màu ghép, không phải sắc tố riêng
Ở Neocaridina không có sắc tố xanh lá riêng: màu xanh lá là kết quả cộng gộp của sắc tố xanh dương và sắc tố vàng trên cùng một con. Đó chính là lý do nó là dòng phổ thông kém ổn định màu nhất. Nguồn gốc còn tranh cãi — một tài liệu nói nó tách ra từ các nhánh xanh dương, tài liệu khác nói nó xuất hiện tự phát từ nhánh vàng, cam hoặc xanh. 'Green Diamond' và 'Green Jade' là hai tên thương mại của cùng một biến dị xanh lá của N. davidi, trong đó Green Diamond thường dùng cho phần màu đậm hơn; không nguồn nào tách chúng về sinh học.
Nhận dạng và soi hạng dòng xanh lá
Điều kiện nuôi lý tưởng
Đây là dải nuôi thật, không phải dải chép từ care sheet nước ôn đới. Trong dải này có một vùng dễ chịu hơn nếu bạn muốn căn kỹ: pH 7.0–7.5, GH 6–8, TDS 180–220, KH 3–5. Nhưng một hồ nền GH 4 vẫn nuôi và đẻ bình thường — dưới 4 mới là chỗ bắt đầu lột hỏng. GH là thứ cung cấp canxi–magiê cho việc lột vỏ: GH quá thấp gây 'vòng trắng tử thần' khi tép lột không thoát. KH giữ pH khỏi tụt. Và ổn định vẫn quan trọng hơn hoàn hảo: hồ đứng yên ở GH 5 nuôi tốt hơn hồ bị kéo lên kéo xuống quanh GH 8.
Dùng nền TRƠ (sỏi, cát, nền trơ chuyên tép) — tuyệt đối không dùng nền đệm acid dành cho tép Ong/Taiwan Bee. Nền acid kéo pH và KH xuống dưới ngưỡng tép màu cần, và đây là lỗi set hồ phổ biến nhất với người mới.
Nuôi nhiệt độ phòng ở Việt Nam là ĐÚNG — không cần chiller, không cần ép xuống 22–24°C. Neocaridina có phân bố tự nhiên ở chính Việt Nam, Đài Loan và nam Trung Quốc, nơi nước ngoài tự nhiên mùa hè lên gần 30°C. Nghiên cứu nuôi có đối chứng ở 24 / 28 / 32°C cho kết quả rõ: 28°C là nhiệt độ tối ưu để tép lớn, thành thục và đẻ, đồng thời cho tỉ lệ sống cao nhất. Giới hạn thật nằm ở 30°C — vượt qua đó tép cái bắt đầu nhả trứng và đàn ngừng bổ sung con non; tới 32°C thì mất trắng toàn bộ trứng. Cái giá của việc nuôi ấm 27–29°C là trao đổi chất nhanh: tép lớn nhanh, đẻ dày, nhưng mỗi con sống ngắn hơn và dự trữ dinh dưỡng mỏng hơn; nước ấm cũng ít oxy hơn nên phải sục và đừng thả quá dày. Nhà có máy lạnh giữ 24–26°C thì tép sống lâu hơn, đẻ thưa hơn. Cả hai cách đều đúng — thứ thật sự giết tép không phải 28°C, mà là vượt 30°C và để nhiệt độ nhảy đột ngột.
Hồ sơ Green Diamond
- Tên khoa học
- Neocaridina davidi
- Nhánh dòng
- Dòng xanh lá — nguồn gốc còn tranh cãi
- Kiểu lên màu
- Xanh dương ghép vàng
- Phân hạng
- Xanh thường (olive) / ngọc bích
- Độ ổn định màu
- Kém nhất trong các dòng phổ thông
- Kích thước trưởng thành
- 2–3cm
Sơ đồ dòng — tất cả tép màu đều từ MỘT loài
Mọi dòng tép màu thương mại đều là Neocaridina davidi, chọn lọc từ con hoang dã màu nâu vằn. Chúng là biến dị màu, không phải loài khác nhau, không phải lai giữa các loài.
- Dòng ĐỏCherry → Sakura → Fire Red → Painted Fire Red → Red Rili
- Dòng Chocolate/NâuChocolate → Bloody Mary, Black Rose → Carbon Rili
- Dòng VàngYellow → Golden Back (sọc lưng)
- Dòng CamOrange Sakura → Orange Rili
- Dòng Xanh LáGreen Jade / Green Diamond — xanh dương + vàng
- Blue Dreamtừ Carbon Rili — KHÔNG mang gen đỏ
- Blue Jelly / Blue Velvettừ Red Rili — VẪN mang gen đỏ
Hai nhánh xanh này nhìn giống nhau nhưng khác gốc. Nuôi chung là đưa gen đỏ trở lại và đàn sẽ ra màu hoang dã.
Xanh lá có giữ màu qua các đời không?
Chỗ này các nguồn thật sự mâu thuẫn nhau: một bên nói dòng xanh lá có breed true nhưng cường độ màu thay đổi từ con này sang con khác, bên kia nói nó rất bất ổn và đẻ ra đàn lệch màu. Chúng tôi chọn nói theo hướng an toàn cho người mua: hãy chuẩn bị tinh thần cho một dải rộng từ olive nhạt tới ngọc bích đậm trong cùng một lứa, và lọc đàn qua nhiều thế hệ nếu muốn đẩy màu về phía đậm. Ngoài ra tép non nhìn nâu olive và tép căng thẳng ngả xanh dương, nên đừng vội kết luận. Không nuôi chung với bất kỳ màu nào khác.
Một hồ một màu. Mọi dòng tép màu đều là CÙNG MỘT LOÀI nên chúng lai với nhau tự do, và vì màu hoang dã là gen trội, đàn lai sẽ trở về nâu vằn chỉ sau 2–3 thế hệ. Không đảo ngược được. Muốn chơi hai màu thì cần hai hồ.
'Hạng' (grade) là mô tả NGOẠI HÌNH — chủ yếu độ đục và độ phủ màu — chứ không phải một hạng di truyền. Một cặp hạng cao vẫn đẻ ra cả dải hạng, và tép đực luôn nhạt hơn tép cái một bậc chỉ vì nó là con đực. Muốn giữ hạng thì phải lọc đàn liên tục.
Tép màu, tép Ong và Sulawesi cần ba loại nước khác nhau
- Tép màu (Neocaridina)
- 24–29°C · pH 6.8–7.8 · GH 4–12 · KH 2–8 · nền TRƠ
- Tép Ong / Taiwan Bee (Caridina)
- 20–24°C · pH 5.8–6.8 · GH 4–6 · KH 0–1 · nền đệm acid
- Tép & ốc Sulawesi
- 27–30°C · pH 7.8–8.5 · GH 6–8 · KH 3–6 · nền kiềm
Về mặt di truyền, tép màu KHÔNG lai được với tép Ong hay tép Sulawesi — khác chi thì không lai. Nhưng ba nhóm này cần ba loại nước khác hẳn nhau, nên không thể nuôi chung một hệ. Đây là lỗi tư vấn phổ biến nhất trong nghề. Chú ý đọc bảng cho đúng: thứ tách tép màu khỏi Sulawesi KHÔNG phải nhiệt độ — hai bên trùng nhau ở 27–29°C — mà là pH và KH. Sulawesi cần nước kiềm pH 7.8–8.5 có KH duy trì; tép màu ở đó nằm sát mép trên. Còn tép Ong thì ngược hẳn: pH acid, KH gần 0, nền đệm.
Bộ set-up đi kèm
Ăn tạp: màng vi sinh, tảo và mùn hữu cơ. Cho ăn 2–3 ngày một lần, KHÔNG cho ăn hằng ngày — thừa thức ăn làm giảm sinh sản và gây sán, thuỷ tức. Thức ăn giàu carotenoid (astaxanthin, tảo xoắn) làm màu lên đậm hơn nhưng không đổi được gen. Không cần bổ sung i-ốt để tép lột vỏ: thứ tép cần là GH. Xác vỏ lột hãy để nguyên trong hồ cho tép ăn lại khoáng.
Đồng hoà tan gây chết ở khoảng 0.06–0.08 mg/L. Thủ phạm thật sự là thuốc trị bệnh cá gốc đồng, thuốc diệt ốc, phân nước vi lượng đậm đặc, ống nước bằng đồng và cây thuỷ sinh còn tồn dư thuốc trừ sâu. Ngược lại, đồng trong THỨC ĂN lại là chất thiết yếu — máu tép dùng hemocyanin gốc đồng để tải oxy. Lưu ý: đồng bám vào silicon và rỉ ra nhiều tháng sau.
Bộ đôi vi sinh dùng cho hồ tép lạnh: Gray Powder lo phần hệ vi sinh — cấy và giữ đàn vi khuẩn có lợi, nuôi màng biofilm cho tép gặm, ổn định lọc sinh học và đỡ stress cho tép lúc thả mới, lúc lột vỏ hay sau khi thay nước. Yellow Powder bổ sung vi sinh, vitamin và protein cho tép lên màu và đẻ đều. Dùng cả hai cho kết quả tốt nhất.
Mới chơi tép màu?
Xem hướng dẫn set hồ tép màu từ A–Z của Jack Shrimp: chọn nền trơ, khoáng GH/KH, chạy vi sinh, thả tép an toàn và giữ màu qua nhiều thế hệ.
Đọc hướng dẫn set hồ
